Wat Japanse automaten écht verkopen dat de moeite waard is

Japan heeft meer automaten per inwoner dan vrijwel elk ander land ter wereld. Dat feit wordt vaak herhaald. Wat minder vaak wordt vermeld, is dat een groot deel van die automaten eten verkoopt dat echt goed is, niet gewoon eetbaar. Als je ze tot nu toe beschouwde als een bezienswaardigheid, loop je waarschijnlijk langs een aantal van de handigste en meest onderschatte snacks van het land.

De meeste reizigers gaan ervan uit dat automaten alleen drankjes verkopen. Dat klopt. Rijen blikjes met koude en warme dranken, inclusief warme koffie uit blik van merken als Georgia en Boss, die precies zo eigenaardig en bevredigend smaken als ze klinken. In de winter zijn je handen warmen aan een warm blikje koffie dat je van een automaat op een stationsperron haalt om zeven uur 's ochtends een heel eigen genot, iets dat geen café kan evenaren. De automaten markeren warme producten in rood en koude in blauw. Je hoeft geen Japans te kennen om het verschil te zien.

Het wordt pas echt interessant bij het eten. In treinstations, op snelwegservicestations en in ziekenhuislobby's vind je automaten met cupnoodles waarbij warm water direct door de automaat zelf wordt ingeschonken. Je kiest je beker, de automaat prikt de deksel open, vult hem met heet water en een timer telt af terwijl je noedels garen. Het klinkt absurd. Het werkt ook perfect. De tonkotsu-optie bij de automatenmachine op het shinkansen-perron van Shin-Osaka is geen grap.

Onigiri-automaten duiken op in sommige stations en zijn een korte stop waard. De rijstballen worden vaak dagelijks aangevuld en gemaakt door dezelfde leveranciers als de konbini aan de overkant van de straat. Eén vinden om elf uur 's avonds, wanneer elke supermarkt in de buurt leeggehaald is, voelt als een kleine opluchting. Tonijn-mayo is de veiligste keuze. Zalm gaat ook zelden mis.

Op snelwegservicestations, in het Japans aangeduid als SA op de borden langs de weg, wordt het aanbod ambitieuzer. Takoyaki in afgesloten bakjes, nikuman (gestoomde varkensbroodjes die wedijveren met de exemplaren bij de konbini-balie) en soms streekspecialiteiten die specifiek zijn voor dat stuk weg. Een automaat op de Tomei Expressway bij Shizuoka verkoopt wasabi-snacks die meteen logisch worden zodra je bedenkt dat je door wasabi-land rijdt. Deze automatenopstellingen op servicestations voelen als een parallelle eetcultuur die volledig buiten de toeristische routes bestaat.

Iets anders wat handig is om te weten, is het moment van de dag. Automaten in kantoorwijken en bij treinstations worden 's ochtends aangevuld. 's Middags zijn ze vaak beter gevuld dan de schappen van de nabijgelegen supermarkt, die al sinds de lunch leeggehaald zijn. Als je tussen de maaltijden door ergens rondloopt en het aanbod er mager uitziet, is een automaat geen noodoplossing. Het kan de meest praktische keuze zijn die beschikbaar is.

Een categorie die reizigers volledig overslaan, zijn de warme-snackautomaten bij tempels en in kleinere plaatsen. Ze verkopen dingen als gegrilde maïs, taiyaki (visvormige cakejes gevuld met rode bonenpasta) en kastanjes in de herfst. Ze zijn niet overal te vinden, maar als je er een tegenkomt, is het de moeite waard om te stoppen. De prijs ligt doorgaans lager dan hetzelfde product bij een straatkraam op dezelfde locatie. Het eten komt warm uit de automaat. Er is geen rij en geen interactie nodig als je Japans beperkt is tot een buiging en een dankjewel.

Japanse automaten zijn geen curiositeit. Ze zijn onderdeel van hoe het land zichzelf voedt, het hele etmaal door. Ze zien als infrastructuur in plaats van als fotomoment is zowel nauwkeuriger als nuttiger.