Wat kabuki werkelijk is als je er midden tussen zit

De acteur staat al bijna een minuut stil. Zijn gezicht is bedekt met rode lijnen, zijn ogen gekruist, zijn vuist langzaam geheven. Het publiek valt volledig stil. Dan roept iemand achter in het theater iets, en iedereen lacht en applaudisseert. Je hebt geen idee wat er net gebeurde, maar je voelde het.

Dat is kabuki. En het beloont je veel meer als je ook maar een beetje begrijpt wat je ziet.

Kabuki wordt al opgevoerd in Japan sinds het begin van de zeventiende eeuw. Het begon als volksvermaak, ruw en aanstootgevend naar de maatstaven van die tijd, en werd daarna van generatie op generatie verfijnd tot een van de meest technisch veeleisende theatertraditites ter wereld. Elke beweging heeft een betekenis. Elke kleur op het gezicht van een acteur duidt een karaktertype aan. Rood staat voor passie, moed of heldhaftigheid. Blauw of zwart wijst vaak op een schurk of bovennatuurlijke kracht. De schmink is een soort taal, en zodra je het alfabet kent, lees je het vanzelf.

De bevroren pose die je eerder zag heeft een naam: mie. Het is een moment van maximale dramatische intensiteit waarbij de acteur een gestileerde houding aanhoudt zodat het publiek de emotie kan opnemen. Zie het als het theatrale equivalent van een foto. De kreet die daarna uit het publiek klonk was een kakegoe, een rituele roep waarbij de geslachtsnaam van de acteur wordt uitgeroepen als blijk van waardering. Acteurs komen uit erfelijke geslachten, en het kennen van die namen is een manier waarop trouwe kabukifans hun toewijding tonen. Jij mag ook roepen, als je de naam kent en het juiste moment aanvoelt.

Bij de grote kabukitheaters, waaronder de Kabukiza in de Ginza-wijk van Tokio, kun je ter plekke een audiogids huren. Deze biedt realtime commentaar in het Engels, legt de plot uit, vertaalt belangrijke dialogen en kondigt cruciale momenten aan voordat ze plaatsvinden. Dat verandert de ervaring ingrijpend. Je kijkt niet langer naar een prachtig schouwspel dat je niet kunt duiden, maar naar een verhaal waar je zelf deel van uitmaakt.

Je hoeft niet het volledige programma te bekijken. Een volledige kabukidag kan vijf of zes uur beslaan, verdeeld over meerdere aktes. Losse kaartjes per akte, hitomakumi geheten, zijn bij de meeste theaters beschikbaar voor een fractie van de prijs van een volledagsplaats. Een plek op de vierde galerij kost weinig en toch zit je gewoon in de zaal. De beroemde hanamichi, een verhoogde loopbrug die door het publiek naar het hoofdpodium loopt, passeert vlak langs enkele van de goedkoopste plaatsen. Een grote entree of afgang kan dus pal naast je plaatsvinden.

Eten tijdens de voorstelling is normaal en zelfs gebruikelijk. Kabukitheaters verkopen bentodozzen in de foyer speciaal voor dit doel. Toeschouwers maken ze open tijdens rustiger scènes en eten zonder enige schroom. Als je ooit hebt gehoord dat Japans theater strikte stilte en onbeweeglijkheid vereist, is kabuki de uitzondering. De kakegoe-traditie, het eten, de late aankomst bij losse aktes, de ontspannen sfeer op de galerijen, al die dingen weerspiegelen de oorsprong van kabuki als vermaak voor gewone mensen en niet als formele ceremonie.

Kabuki vraagt om aandacht, niet om expertise. De traagheid is bewust. De overdreven gebaren bestaan zodat iedereen in de zaal, ook degenen die ver van het podium zitten, de emotie kan lezen zonder woorden nodig te hebben. Kijken naar een vaardige onnagata, een mannelijke acteur die gespecialiseerd is in vrouwenrollen, terwijl hij over het podium beweegt, is een van die ervaringen die je niet kunt verklaren. Het raakt je gewoon.

Neem voor je eerste bezoek de audiogids mee. Huur hem ook als je het gevoel hebt dat het de sfeer kan verstoren. Dat doet het niet. Hij geeft je net genoeg houvast zodat wanneer de mie plaatsvindt en de zaal zijn adem inhoudt, je precies weet wat je moet roepen.