Wat je eigenlijk hoort te doen bij een Japans heiligdom

De meeste reizigers lopen door een torii-poort, maken een foto en vertrekken weer zonder ook maar te begrijpen wat er om hen heen gebeurt. Dat is geen kritiek. Japan plaatst geen instructiebordjes. Het land gaat ervan uit dat je het al weet, maar voor de meeste bezoekers klopt die aanname stilletjes niet.

Heiligdommen en tempels zijn niet hetzelfde. Dat onderscheid is belangrijker dan de meeste mensen denken. Heiligdommen zijn Shinto. Tempels zijn Boeddhistisch. Een torii-poort, meestal van hout of steen in oranje-rood, vertelt je dat het een heiligdom is. Stenen lantaarns, wierookrook en een hoofdzaal met een grote wierookbrander ervoor wijzen op een tempel. Japan heeft allebei, vaak vlak bij elkaar en soms zelfs gemengd op hetzelfde terrein. Dat is op zichzelf al een interessant historisch verhaal. Voorlopig helpt het kennen van het verschil je om je op de juiste manier te gedragen.

Bij een heiligdom is het eerste wat je tegenkomt na de poort gewoonlijk een stenen bassin gevuld met water. Dit is de temizuya, bedoeld voor reiniging voordat je de hoofdzaal nadert. De procedure is specifiek. Schep water met de pollepel in je rechterhand en giet het over je linkerhand. Geef de pollepel dan over aan je linkerhand en giet over je rechterhand. Giet vervolgens een beetje water in je holle linkerhand, spoel je mond lichtjes en spuug opzij. Zet de pollepel niet rechtstreeks aan je lippen. Spoel daarna je linkerhand nog een keer en leg de pollepel terug. Opgeschreven klinkt het uitgebreid, maar als je het eenmaal hebt zien doen, ben je er in een seconde of vijftien klaar mee.

Als je naar de hoofdzaal loopt, zie je een grote kist met een latwerk bovenop. Dit is de offerkist. Een munt gooien is niet verplicht, maar wel gebruikelijk. Vijf-yenmunten zijn populair omdat go-en klinkt als het woord voor lot of verbinding. Vijftig-yenmunten werken ook. Het bedrag is eigenlijk niet het punt.

Na de munt, als er een touw met een bel aanwezig is, trek er dan zachtjes aan. Buig dan twee keer diep. Klap twee keer in je handen. Houd daarna je handen even samen als je bidt, of buig gewoon nog een keer en stap achteruit. Deze volgorde, twee keer buigen, twee keer klappen, één keer buigen, is de standaardvorm. Sommige heiligdommen wijken er licht van af, maar dit is wat je het vaakst ziet.

Tempels werken anders. Bij tempels klap je niet in je handen. Klappen is Shinto. In een Boeddhistische tempel druk je je handpalmen tegen elkaar en buig je. Er is vaak wierook beschikbaar en de rook naar jezelf toe wuiven geldt als iets heilzaams, niet als iets vreemds. Op veel tempels wordt wierook speciaal daarvoor verkocht.

Wat veel reizigers verrast, is dat je heiligdommen en tempels zonder enige religieuze bedoeling kunt bezoeken. Japanners doen dat voortdurend. Een heiligdom bezoeken tijdens een wandeling, een omamori-amulet kopen voor geluk voor een examen, een wens opschrijven op een houten ema-plankje en dat ophangen aan het rek buiten: het zijn gewone, alledaagse dingen. De sfeer is rustig en de verwachting is dat je je respectvol gedraagt, niet dat je ergens in gelooft.

Wat je moet vermijden is eenvoudig. Loop niet over het midden van het hoofdpad naar de zaal. Dat middenpad geldt als het pad van de goden. Stap opzij. Eet niet terwijl je over het terrein loopt. Praat zacht. En als een gebied een bord of een touwafzetting heeft, is het echt afgesloten en geen vrijblijvend advies.

Japan telt zo'n 80.000 heiligdommen. Je loopt er meerdere voorbij zonder ze zelfs maar op te merken. Zodra je weet wat er binnenin gebeurt, begin je er pas echt naar te kijken.